پایگاه خبری تحلیلی خبر سبزواران

به گزارش خبر سبزواران، جلگه حاصلخیز هلیل‌رود در جنوب استان کرمان، یکی از کهن‌ترین کانون‌های شکل‌گیری و تداوم حیات انسانی در فلات ایران به شمار می‌رود؛ منطقه‌ای که ظرفیت‌های تاریخی آن، در دهه‌های اخیر با کشف آثار ارزشمند در محوطه‌های باستانی جیرفت، توجه پژوهشگران داخلی و خارجی را به خود جلب کرده است.

بررسی‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد حضور انسان در منطقه جیرفت به حدود ۴۰ هزار سال پیش بازمی‌گردد و سکونت در این پهنه از دوران پارینه‌سنگی میانی تا امروز تداوم داشته است. همین استمرار تاریخی، جنوب کرمان را به منطقه‌ای منحصربه‌فرد برای مطالعه روند تحول جوامع انسانی از زندگی کوچ‌نشینی تا شکل‌گیری شهرنشینی تبدیل کرده است.

کنارصندل؛ نشانه‌های یک جامعه سازمان‌یافته

محوطه باستانی کنارصندل، در حدود ۲۸ کیلومتری جنوب جیرفت و در حاشیه هلیل‌رود، بقایای شهری سازمان‌یافته از هزاره سوم پیش از میلاد را در خود جای داده است.

یافته‌های به‌دست‌آمده از این محوطه، از وجود ساختارهای اداری، معماری گسترده، کارگاه‌های صنعتی و جامعه‌ای برخوردار از مهارت‌های پیشرفته در تولید آثار هنری حکایت دارد. اشیای ساخته‌شده از سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی، مهرها و آثار مهر و همچنین لوح‌های آجری دارای نشانه‌های نوشتاری، از مهم‌ترین کشفیات این منطقه محسوب می‌شوند.

برخی پژوهشگران بر این باورند که این یافته‌ها می‌تواند در بررسی خاستگاه نخستین نظام‌های نوشتاری جهان اهمیت داشته باشد و حتی روایت‌های رایج درباره شکل‌گیری خط در بین‌النهرین را با پرسش‌های تازه‌ای روبه‌رو کند. با این حال، مطالعه و تفسیر دقیق این آثار همچنان به کاوش‌های مستمر و تحقیقات تخصصی نیاز دارد.

وقفه در کاوش‌های باستان‌شناسی

کاوش‌های باستان‌شناسی در کنارصندل پس از حدود ۱۷ سال وقفه، در زمستان سال ۱۴۰۲ از سر گرفته شد و مرحله جدیدی از این مطالعات نیز در پاییز ۱۴۰۳ ادامه یافت.

در جریان این کاوش‌ها، بخشی از دیوار یک دژ در مرتفع‌ترین نقطه تپه و خمره‌هایی با ابعاد بزرگ کشف شد. قرار بود فصل بعدی کاوش‌ها در سال ۱۴۰۴ آغاز شود؛ اما مشکلات اعتباری و حوادث دی‌ماه سال گذشته، ادامه فعالیت باستان‌شناسان را با تأخیر مواجه کرد.

سرپرست معاونت میراث‌فرهنگی استان کرمان پیش‌تر اعلام کرده بود که اعتبار این فصل از کاوش‌ها قرار بود از سوی وزارت میراث‌فرهنگی تأمین شود؛ اما با محقق نشدن این اعتبار و وقوع حوادث منطقه‌ای، امکان ادامه کار پژوهشگران فراهم نشد.

توقف کاوش‌ها در کنارصندل، علاوه بر ایجاد وقفه در روند مطالعات علمی، روند شناسایی و حفاظت از یکی از مهم‌ترین محوطه‌های تمدنی خاورمیانه را نیز با چالش روبه‌رو کرده است.

ضرورت تدوین طرح جامع میراث تاریخی جیرفت

حمیده چوبک، باستان‌شناس، با تأکید بر ضرورت تداوم کاوش‌ها در کنارصندل گفته است: شناخت کامل این محوطه به حدود ۲۰ سال کاوش مستمر و هدفمند نیاز دارد؛ این در حالی است که بیش از ۴۰ محوطه باستانی دیگر نیز در منطقه جیرفت شناسایی شده است.

وی تهیه طرحی جامع برای ساماندهی، حفاظت و معرفی محوطه‌های تاریخی و باستانی جیرفت را ضروری دانسته و توسعه شهری و ساخت‌وساز در حریم آثار تاریخی را از مهم‌ترین تهدیدهای پیش‌روی میراث فرهنگی منطقه عنوان کرده است.

به گفته این باستان‌شناس، تصمیم برای احداث شهر جدید جیرفت در حریم شهر باستانی دقیانوس، نگرانی‌هایی را میان کارشناسان و فعالان میراث فرهنگی ایجاد کرده و ضرورت هماهنگی میان توسعه شهری و حفاظت از آثار تاریخی را بیش از گذشته نشان می‌دهد.

برگزاری همایش بزرگ تمدن جیرفت

محمدعلی طالبی، استاندار کرمان، نیز تمدن جیرفت را یکی از مراکز تمدنی منحصربه‌فرد جهان دانسته و بر اهمیت معرفی این میراث در سطح ملی و بین‌المللی تأکید کرده است.

وی با اشاره به ظرفیت‌های تمدنی هلیل‌رود اظهار کرده است که برخی مؤلفه‌های تاریخی و باستان‌شناختی این منطقه می‌تواند درک موجود از تاریخ و تمدن را با تحولاتی جدی روبه‌رو کند.

استاندار کرمان همچنین از قرار گرفتن برگزاری همایش بزرگ تمدن جیرفت در دستور کار سال جاری خبر داده و بر ضرورت معرفی شایسته این تمدن به جهانیان تأکید کرده است.

تمدن جیرفت، با وجود یافته‌های ارزشمند و ظرفیت‌های علمی و گردشگری فراوان، همچنان با چالش‌هایی مانند کمبود اعتبار، وقفه در کاوش‌ها، ضعف در معرفی عمومی و تهدیدهای ناشی از توسعه شهری مواجه است.

تداوم کاوش‌های علمی، حفاظت از حریم محوطه‌ها، تدوین طرح جامع میراث تاریخی و تقویت زیرساخت‌های گردشگری می‌تواند زمینه را برای معرفی جایگاه واقعی جیرفت در تاریخ تمدن ایران و جهان فراهم کند؛ منطقه‌ای که بخش قابل‌توجهی از رازهای آن همچنان در دل خاک هلیل‌رود نهفته است./خبرگزاری مهر